معبد آناهيتا بزرگترين بناي سنگي ايران است و شيوه ي ساخت معماري آن شامل رواق هاي سرپوشيده طويل در چهار سوي صحن وسيع مستطيل شكل ، تعداد زيادي ستون هاي تناور و كم ارتفاع در دو سوي رواق ها فضاي كوچك مستطيل شكل در شرق صحن بزرگ ، در ميان بنا هاي تاريخي و يادماني كشور منحصر به فرد است.

بقاياي اين معبد عظيم با مساحتي قريب به 46 هزار متر مربع بر فراز صخره اي كم ارتفاع از نوع شيست ( سنگ سيليس از انواع سنگ هاي آتشفشاني ) در شهر كنگاور و در استان كرمانشاه قرار دارد.محور اصلي ارتباطي همدان و كرمانشاه از ضلع غربي محوطه ي وسيع معبد مي گذرد و دشت زيباي كنگاور زير پاي آن گسترده است.

مسابقه

طولانی ترین غار آبی آسیا که دراستان کرمانشاه نزدیکی شهرستان پاوه قرار دارد چه نامیده می شود؟

پاسخ را در ادامه ی  مطلب بخوانید.

نام های برندگان و چگونگی دریافت جایزه را در ادامه ی مطلب بخوانید.

اصول معماری ایران

قسمت دوم:

خود بسندگی:بنا به عبارتی ، خود کفایی است و به مفهوم استفاده حد اکثر از امکانات موجود ئ در دسترس و مصالح بوم آورد(1) است. بدین معنی که سازندگان سعی کرده اند مصالح مورد نیاز را از نزدیکترین مکان و با ارزانترین بها به دست آورند ، بدین ترتیب کار با سرعت بیشتر انجام شده و مصالح با  طبیعت اطراف خود هماهنگی بیشتری داشته است . همین طور بناهایی که در طول زمان باید ترمیم می شدند ، با دسترسی داشتن به مصالح اصلی در محل ، امکان تعمیر آن در تمامی دوره ها میسر بوده است.

درون گرایی ، از اصول دیگر معماری ایرانی است . در ساخت یک بنا و نحوهُ ارتباط آن با فضای خارج در کل می توانیم دو حالت داشته باشیم در حالت اول ، بنا به صورتی است که از داخل آن بتوان مستقیماً با فضای بیرون ارتباط بر قرار کرد ، مثل آنچه در اکثر در غرب یا شرق آسیا مثل ژاپن و ... ساخته می شده است . این نوع بناها در ایران (( کوشک )) (2) نامیده می شود . حتی اگر دور تا دور این بنا را نیز حیاط فرا گرفته باشد، باز به بنای (( برون گرا )) مصطلح است . در شرق و غرب گشور ایران مثل کشور های اندونزی و هند بناهای مسکونی به این صورت ساخته شده است . در خود ایران نیز در کردستان و لرستان خانه های برون گرا، که شامل چند اتاق و احتمالاً ایوانهایی است ، ساخته می شود .

اما به دلیل وضع جغرافیایی خاص بسیاری از مناطق ایران ، یعنی خشکی بادهای مختلف ، شنهای روان و ... امکان ساخت بناهای برونگرا نبوده است.

معمار به وسیلهُ درونگرایی و قرار دادن اندامهای معماری و ساخت دیوارهای خارجی ، ارتباط مستقیم بنا را با فضای خارج در درون خود با عنصر ی به نام حیاط میسر می کند . در داخل این فضا در طول تاریخ معماری ایران ، معماران ، بهشتی در دل خشکی ساخته اند . فضاهای درون گرا مثل آغوش گرم بسته است و از هر سو توجه به فضاهای داخل معطوف است .

اصولاً در شکل گیری فضاهای مختلف و به خصوص فضاهای مسکونی ، مسائل اعتقادی و حرمت قائل شدن برای آن است . دیگر عزت نفس ایرانیان است که این مورد نیز به نحوی در شکل فضا های یک خانه درونگرا تاُثیر گذار بوده است.                                  پایان

                                                                                                            آریو برزن

1-       بوم آورد : از محل حاصل خود ، دست دهندهُ خود محل، مصالح بوم آورد یعنی مصالحی که از خود محل باشد.

2-      تک بنای مجردی که اطراف آن باز باشد.

صلیب نشانه ی آریایی

صلیب یا چلیپ های شکسته یک نشانه آریایی است.

در ایران وهند پیشینه دارد به احتمال بسیار قوی از ایران براثر ارتباط و رفا و آمدهای سیاسی اقتصادی نظامی دوران باستان به یونان رفته است.

چلیپ ها نخستین بار در حدود خوزستان یافت شد و مربوط به 5000 هزارسال پیش از میلاد میباشد و به این ترتیب پیشینه تاریخی آن در ایران به احتمال بسی کمتر از سابقه آن نزد آریاییان هند است و هرتسفلد آن را گرونه خورشید نامیده است.

آثار بسیاری با این علامت در ایران کشف شده است. به طور مثال این نگاره بر دهانه پاره ای از خمره های سفالین که مرده ها را در آن دفن میکرده اند دیده شده است.

وضع این خمره ها نشان میدهد که آنها را به شیوه ای در دامنه تپه ها کوها در خاک می گذارده اند که معمولا در دامنه تپه یا کوهستان رودخانه ای روان بوده و دهانه خمره رو به خورشید است که نمونه های آن تقریبا در 500 متری آثار طاق بستان درکرمانشاه دیده شده است.

کیفیت این گورستان نشان می دهد که مربوط به مهرپرستی میباشد.

 

این نقش برروی پارچه دوران اشکانی که از کوزه های خمره ای بدست آمده و همچنین بر روی بسیاری از سفالهای کشف شده حک شده است.

با پزوهشی در یونان پی می بریم که در عصری عالم را ترکیبی از عناصر چهارگانه آب وباد/خاک/آتش ذکر کرده اند و با بیان این مطلب باید دانست که این علامت در یونان باستان نیز سابفه دارد.

چون هنر ایران و یونان متقابلا در یکدیگر تاثیر گزارده اند و بنا به نوشته گیرشمن هنر ایرانی بخصوص نواحی سیلک لرستان تاثیر زیادی در هنر یونان بخشیده است وسابقه نقش چلیپا در ایران قدیمی تر از سال 500 پیش از میلاد است به احتمال قوی این علامت از ایران به یونان رفته و ارزش سمبلیک پیدا کرده است با نگرش به این سابقه و طرز تفکر اندیشمندان یونانی و هنچنین تبادل فرهنگی و ارتباطات نظامی و سیاسی که در عصر دولت هخامنشی میان ایران و یونان و مصر جریان داشته است بنا به سنتی که از روزگاران دور نسبت به عناصر چهارگانه که سازنده و پردازنده و گرداننده عالم هستی هستند احترام وتقدیس فرعی شده است و با اعتقاد به اینکه از ترکیب و نزدیکی این عوامل به نسبت معین هستی و موجودیت شکل گرفته است. باید پنداشت این علامت هر شاخه یا هر خانه اش که به پروانه های آسیاب آبی و بادی بی شباهت نیست جای یکی از عناصر یا مظهر یکی از عناصر بوده است که بر روی هم با گردش و چرخش خود نظام طبیعت و ذات آفرینش را حفظ می کنند وحرکت و تغییر و یا مرگ و زندگی بوجود می آورند و رفته رفته این پیکره به صورت نماد درآمده وبا دیدن آن بر اثر تداعی معانی عناصر چهارگانه مقدس در ذهن جایگزین شده و احترامات مذهبی مقرر به عمل می آمده.

آنچه از اوستا و با توجه به مقایسه خورشید یشت و مهریشت بر می آید و با توجه به اینکه خورشید در روایات دینی گردونه ای نداشته وگردونه خاص مهر بوده است و با توجه به اینکه مهرپرستی از آیین های بزرگ جهان و یادآور عهد کهن میباشد که رفته رفته با اصول آیین زرتشت و فلسفه مزداییسم در آن اصلاحاتی بعمل آمده است آیا بهتر نیست چلیپا را گردونه مهربلند پایه بدانیم نه گردونه خورشید؟ البته در معبد آناهیتا نقش چلیپ یا صلیب شکسته وجود دارد که نشانه گردش خورشید بوده است.

با توجه به اینکه نشانه چلیپا(صلیب) به شاهین و فروهر بسیار نزدیک است می توان پنداشت در زمانی که اهمیت مهر کاسته شده نشانه مقدس میتراییسم رفته رفته به شاهین مبدل شده و شاهین و نگاره فروهر تمام جاذبه معنوی و روحانی این نشانه را گرفته و مظهر فر و شکوه مینوی گردیده است.

طبق برداشت عده ای دیگر چلیپها و چلیپهای شکسته نماد روح میباشد زیرا مقبره ی شاهان هخامنشی در دل کوه مقبره در درون چلیپ(صلیب) قرار دارد.

انسان دوران باستان از هنگامی دریافت تن بی جان تنفس نمی کند نفس را درمقام روح مورد توجه قرار داد وقتی انسان می میرد انگار چیزی از بین نمیرفت بلکه روح بدن را ترک می کرد و همچون پرنده ای بسوی آسمان ها به پرواز در می آمد بدین ترتیب پرنده به شکل چلیپا تجسم یافت و چلیپا نماد روح گردید هنگامی که زایری به زیارتگاهی قدم می نهد معمولا برای رستگاری روح انسان مرده دعای کوتاهی می خواند در واقع دعا تبدیل به ذره ای از روح می شود که رستگار را تسریع می کند به همین ترتیب هنگامی که معماری یا حجاری زیارتگاهی را می سازد با این اعتقاد که چلیپا نماد حجاری شده روح است و به فرد در گذشته حیات دوباره خواهد بخشید بنارا با چلیپا تزیین می کند.

مقبره شاه نعمت اله ولی در ماهان کرمان دو مناره دارد که تمام آن با چلیپا تزیین شده است این صلیب ها دو نوع اند یکی سفید و دیگری سیاه.

مناره باغ قوشخانه اصفهان با صلیب های مجوفی که در صلیب های شکسته ادغام شده اند تزیین شده است.ترکیب چلیپا و چلیپای شکسته به عنوان یک واحد تزیین حاصل تفکری هنرمندانه است.

آرامگاه شیخ صفی الدین در اردبیل کاشی های تزیینی فراوانی دارد در قسمت بالایی این تصویر یک پیکان سیاه در زمینه سفید دیده می شود این پیکان اضافه شده است تا چلیپا خطی سیاه که در بین دو چلیپهای شکسته سفید قرار گرفته نمایان شود.این شکل شامل هشت قسمت است که درهرقسمت یک چلیپ خطی دربین دوچلیپهای شکسته نقش بسته است چنین شکلی و تزیین موید این نظر است که از لحاظ منشا و کاربرد چلیپهای شکسته معادل چلیپها است که هر دوی آنها نماد روح اند واز آن برای تزیین مقبره ها استفاده می شده است.

و زمانی که وقتی آدولف هیتلر رییس جمهور آلمان شد خود را آرییایی معرفی کرد واین چلیپارا نماد و سنبول پرچم خود کرد حزب نازیسم را بوجود آورد که همراه تبعیض نزادی بود برای همین نگاه جهان به این علامت و نماد نگاه منفی شده است و اصالت خود راگم کرده است و با این امید که بتوانیم کار کوچکی برای برگرداندن هویت این نماد ارزشمند انجام دهیم. همیشه آریایی باشیم و آریایی فکر کنیم

شاهرخ آرامی

09367887396

مدیر گروه علوم زیستی دریای مركز ملی اقیانوس‌شناسی با تخمین وجود حدود ۷۰۰ كیلومتر مربع منطقه مرجانی در كشور، ایران را پس از عربستان، دومین كشور منطقه از لحاظ ذخایر مرجانی خواند.
دكتر پیمان اقتصادی، استادیار مركز ملی اقیانوس‌شناسی در گفت‌وگو با ایسنا ، اظهار كرد: فعالیت روی مرجان‌ها از هشت سال پیش با هدف گسترش آگاهی عمومی و تخصصی در مورد آنها در ایران آغاز شد.
وی افزود: مرجان‌ها در حالت عادی CO۲ موجود در هوا را كه در آب اقیانوس حل می‌شود، ‌گرفته و تبدیل به كربنات كلسیم می‌كنند و در عین حال، كار فتوسنتز را نیز انجام می‌دهند و حیات بسیاری از گونه‌های ماهی‌ها به مرجان‌ها وابسته است، چون مرجان‌ها محلی برای پنهان شدن و اسكان و نیز ذخیره غذا برای ماهی‌ها ایجاد می‌كنند.
وی خاطرنشان كرد: با وجود اینكه مناطق مرجانی زیر دو درصد از سطح اقیانوس‌ها را می‌پوشانند، اما حیات سه چهارم گونه‌های گیاهی و جانوری در دریا به آن‌ها وابسته بوده و این مناطق بیش از ۷۰ درصد زیستگاه‌های ماهیان شیلاتی دنیا را شامل می‌شوند.
این جانداران همچنین نقش بسزایی در مصرف CO۲ در كره زمین دارند، هر چند كه در این زمینه نقش پلانكتون‌ها بارز‌تر است، زیرا فیتوپلانكتون‌ها با تعداد بسیار زیاد در دریا‌ها و اقیانوس‌ها پراكنده‌اند و این روند مشكل ایجاد كرده است، اما چون مرجان‌ها در رده‌های پایین تكاملی هستند، نسبت به تغییرات محیطی بسیار حساسند.
اقتصادی گفت: در حال حاضر دی اكسید كربن به مقدار زیادی در آب اقیانوس‌ها حل می‌شود و این امر در اسیدی شدن آب‌ها و جلوگیری از ایجاد كربنات كلسیم موثر است؛ بدین ترتیب مرجان به وجود نیامده و اكوسیستم‌های دریایی، حلقه اولیه زنجیره ایجاد حیاتشان را از دست می‌دهند.
وی با اشاره به ویژگی‌های منطقه خلیج فارس ادامه داد: خلیج فارس به لحاظ تنوع مرجانی، منطقه‌ای غنی نیست و علت آن گرمای محیط و شوری زیاد آب است كه مرجان‌ها را دچار استرس می‌كند، اما با تخمین وجود حدود ۷۰۰ كیلومتر مربع مناطق مرجانی در ایران، همین توده‌های كم وسعت نیز در خلیج فارس در حال از بین رفتن هستند.
اقتصادی با اشاره به پدیده گرم شدن زمین كه استرس زیادیرا برای مرجان‌ها فراهم كرده است، گفت: فشارهای انسانی نیز برای ادامه حیات مرجان‌ها خطرناك است و از آن جمله می‌توان به جدا كردن مرجان‌ها از زیستگاه و استفاده تزئینی از آنها، لنگر انداختن قایق‌ها و كشتی‌ها و كندن تخته سنگ‌های مرجانی، شكار ماهی‌ها با تفنگ‌های نیزه‌یی، صید و صادرات ماهیان تزئینی، رهاسازی فاضلاب به دریا و نشستن جلبك‌ها روی مرجان‌ها و رقابت برای جذب نور خورشید اشاره كرد.
مدیر گروه زیست شناسی دریا مركز ملی اقیانوس‌شناسی گفت: این مركز به عضویت كمیسیون بین‌الدول اقیانوسها درآمده و با شبكه جهانی پایش مرجان‌ها كه هر ساله گزارشی از وضعیت مرجان‌ها در سراسر دنیا می‌گیرد، همكاری دارد تا هماهنگی میان متخصصان منطقه‌ خلیج فارس در حوزه مرجان‌ها ایجاد شود و مركز ملی اقیانوس‌شناسی هماهنگی پروژه جهانی پایش مرجان‌ها را در منطقه خلیج فارس و دریای عمان بر عهده گرفته است.
وی خاطرنشان كرد: پایش‌های دریایی، فعالیت هزینه‌بری بوده و مشكلات بودجه‌ای مركز، انجام پایش مداوم را دچار مشكل كرده است و هر شش ماه یك‌بار چنین گزارشهایی را می‌توان تهیه كرد.
هماهنگ كننده منطقه‌ ای شبكه جهانی پایش مرجان‌ها ، گفت: در تابستان ۸۶ موج گرمایی در خلیج فارس آمد كه بر اثر آن مرجان‌ها دچار سفید شدگی شده، رنگ آب قهوه‌یی و دمای آن به حدود ۳۵ درجه سانتی‌گراد رسیده بود و تعداد زیادی از مرجان‌ها و ماهی‌ها از بین رفتند.
وی افزود: در حال حاضر با فعالیت دو ایستگاه مركز ملی اقیانوس‌شناسی در خلیج فارس و دریای عمان، شناسایی ‌پوشش مناطق مرجانی و تنوع آن در جزایر لارك، نایبند، هندورابی، خارك و تعدادی جزایر كوچك كشور انجام شده است.
اقتصادی تاكید كرد: ایران دارای بیشترین مرز دریایی در خلیج فارس و دریای عمان است و رتبه دوم را پس از عربستان در پوشش مرجانی دارد و متخصصان ایرانی به لحاظ كیفیت و كمیت دانش در مورد مرجان‌ها، سرآمد منطقه هستند.


روزنامه جام جم

ويژگي‌هاي طبيعي
جزيره خارک، تاقديسي مرجاني در خليج فارس به طول و عرض تقريبي هشت در چهار کيلومتر است که از نظر تقسيمات کشوري تابع استان و شهرستان بوشهر مي‌باشد.
 
اين جزيره از فسيل‌ها و اندام‌هاي مرجان‌ها، دوکفه‌اي‌ها و ديگر جانداران دريايي که آميخته با ذرات ماسه هستند، تشکيل شده و تنها لايه‌اي نازک از سطح جزيره که ضخامتي در حدود بيست سانتيمتر تا پنج متر و چگالي‌اي در حدود 1.5 دارد، داراي سختي بيشتر است. لايه‌هاي زيرين (که در برش‌هاي عمودي ديده مي‌شوند) از بافتي نرم و رسوبي که در برابر جريان آب کم دوام هستند، ساخته شده است.
 
در بسياري از نواحي خارک، فرسايش آب و باد موجب از بين رفتن لايه‌هاي زيرين و سقوط و تلاشي لايه‌هاي مقاوم فوقاني که حامل آثار و نقوش باستاني هستند، شده است. اين روند فرسايش هم اکنون هم در حال تغيير مختصات ناهمواري‌هاي جزيره است.
 
در گذشته‌هاي دور و نزديک، بسياري از صخره‌هاي مرجاني و زيباي خارک براي ساخت‌وسازهاي گوناگون به بندرهاي گوناگون خليج فارس همچون گناوه، آبادان و کويت حمل مي شده است.
 
جزيره خارک از معدود جزيره‌هاي خليج فارس است که داراي آب شيرين فراوان بوده است. آب شيرين جزيره خارک در طول تاريخ علاوه بر گودال‌هاي طبيعي، از طريق حفر ده‌ها چاه آب و رشته‌هاي قنات، و نيز هدايت مصنوعي آب‌هاي سطحي فراهم‌شده از بارندگي‌ها به سدهاي کوچک و گودال‌هاي طبيعي جزيره فراهم مي‌شده است.
 
در سراسر جزيره بازمانده‌هاي داير يا باير سامانه‌هاي گردآوري و استحصال آب شيرين به چشم مي‌خورد که عبارتند از راه‌آبه‌هاي کوچک و بزرگ هدايت آب به چاله‌هاي طبيعي يا دست‌ساخته، تا چاه‌هايي که ده‌ها متر در دل سنگ کنده شده و گاه داراي چرخ‌هاي آبکشي با نيروي گاو و ديگر چارپايان بوده‌اند، و نيز کاريزهاي کهنسالي که در جابه‌جاي جزيره ديده مي‌شوند و به دليل بي‌توجهي در حال تخريب و نابودي هستند.
 
برخي از اين چاه‌ها همچنان داراي آبي بسيار شيرين هستند که بهره‌برداري چنداني از آنها نمي‌شود.
 
همچنين چاه‌هاي ديگري نيز در جزيره وجود دارند که مردمان خارک به مانند ديگر نواحي جنوبي ايران، در انتهاي آنها درختان مو را مي‌کارند. اين درختان بدون نياز به آبياري و با استفاده ار رطوبت اعماق چاه، هر کدام سالانه تا چند صد کيلو انگور بار مي‌دهند.
 
هر چند که به دليل نبود يا کمبود خاک حاصلخيز در جزيره، زيستگاه گياهي قابل توجهي شکل نگرفته است، اما در سراسر جزيره درختان "ليل/ لور" يا انجير معابد توانسته‌اند با انطباق خود با ويژگي‌هاي اقليمي رشد کنند.
 
 اين درختان بسيار بزرگ و پرسايه که داراي ريشه‌هاي هوازي هستند در سراسر جزيره به فراواني ديده مي‌شوند.
 
ريشه‌هاي اين درخت از خاک بيرون آمده و با پيچيدن بر تنه درخت از آن بالا رفته و دگرباره از شاخه‌هاي آن آويزان شده‌اند.
 
اين ريشه‌ها آب و غذاي مورد نياز درخت را بجاي زمين از باد و هوا دريافت مي‌کنند. از همين روي است که اسطوره‌هاي در پيوند با زمين در ميان مردمان جزيره شکل نگرفته و اسطوره‌ها و باورهاي در پيوند با آب و باد و دريا در ميان آنان بيشتر شکوفا شده است.
 
درخت سدر يا کُنار نيز از ديگر درختان مهم و فراوان جزيره است که به دليل شرايط زيست‌بومي نتوانسته‌اند به بزرگي درختان کنار در دامنه‌هاي زاگرس بشوند.
 
حيات وحش خارک بسيار محدود و منحصر به گله‌هاي کم‌شماري از آهو که روزبروز کمتر مي‌شوند و مارهاي بزرگ و سمي است که طول آنها به يک تا يک‌ونيم متر مي‌رسد. پرندگان مهاجر فراواني نيز فصل زمستان را در کرانه‌هاي خارک مي‌گذرانند.
 
اقليم خارک دربردارنده ويژگي‌هاي خاص، چشم‌اندازي شگرف و تفاوت‌هايي قابل ملاحظه با ديگر نواحي ايران است که اکنون تمام قابليت‌هاي آن به پاي صنعت نفت از ميان رفته است.  
 
نام جزيره
تلفظ نام جزيره و شهر آن به هر دو شکل "خارک" و "خارگ" تداول دارد.
 
مردم محلي، شهر و جزيره را "خارگ" مي‌نامند؛ اما در منابع مکتوب "خارک" بکار رفته است.
 
 آثار تاريخي و جغرافيايي سده‌هاي ميانه نيز تلفظ خارک را ضبط کرده‌اند که مشخص نيست آيا گونه درست آن بوده و يا محصول تعريب نام خارگ بوده است.
 
 در نوشته‌ها و نقشه‌هاي اروپايي نيز هر دو نام Khark و Kharg بکار مي‌روند، اما شکل نخستين بيشتر متداول است.
 
برخي از پژوهشگران بر اين باورند که منظور از نام "ايکارا/ ايکاريا" و "ايکاريوس" که در کتاب‌هاي جفرافياي بطلميوس و استرابو براي ناميدن شهر و جزيره‌اي بکار رفته، همانا جزيره خارک است و حتي براساس همان نوشته‌ها، جزيره خارک را محل ساخت معبد آپولو و نصب تنديس‌هاي زئوس و نپتون مي‌دانند. اما نگارنده اين فرض را نادرست مي‌داند؛ چرا که در اين آثار جغرافيايي، نام جزيره ايکارا همراه با نام ديگر جزيره‌هاي يوناني و آسياي صغير در درياي مديترانه آمده است.
 
 اين نام چند بار در جغرافياي استرابو تکرار شده که همگي در کتاب چهاردهم يعني جايي که به شرح سرزمين‌هاي يونيه، کاريه و دامنه کوهستان‌هاي تاروس اختصاص دارد، آمده است.
 
در اينجا ايکارا و فاصله آن با شهرها و جزيره‌هاي معروف مديترانه همچون: دماغه تروکليان، سونيوم، ساموس، ملانتيان و کورسيا آمده است و آشکارا جزيره ايکاروس را درنزديکي هلسپونت مي‌داند.
 
استرابو، جغرافيا، کتاب چهاردهم، فصل يکم، بندهاي 13 تا 19.
 
ويژگي‌هاي انساني
تنها سکونتگاه بومي جزيره خارک، شهر کوچکي به همين نام در شمال شرقي جزيره است که حدود ده هزار نفر اهالي بومي اهل سنت و فارسي‌زبان دارد.
 
يعني کمتر از جمعيتي که خارک در دويست سال پيش داشته است. معاش اين مردم بيشتر از راه دريانوردي، ماهيگيري، تجارت و صيد، به ويژه صيد مرواريد مشهور خارک که با نام "درّ يتيم" شهرتي جهاني داشته، بوده است. در اين زمينه اشاره‌هاي فراواني در آثار جغرافي سده‌هاي ميانه همچون "فارس‌نامه" ابن بلخي، "اشکال‌العالم" جيهاني، "مسالک و ممالک" ابن خردادبه، "مسالک و ممالک" اصطخري، "صوره‌الارض" ابن حوقل، "جهان نامه" محمد بکران، "جغرافيا"ي حافظ ابرو و نيز "حدودالعالم" از نويسنده‌اي ناشناس آمده است که علاوه بر اين، نشان از اهميت تاريخي، نظامي، تجاري و لنگرگاهي خارک به عنوان مهمترين جزيره سوق‌الجيشي شمال خليج فارس دارد.
 
 يکي ديگر از حرفه‌هاي مردمان خارک که دريانورداني ماهر و مشهور بوده‌اند، راه‌بلدي و هدايت کشتي‌هايي بوده است که از سرزمين‌هاي دور به خليج فارس مي‌آمده‌اند.  
 
پاي پرتغاليان و سپس هلنديان از زمان صفويه به خارک باز شد و بخاطر بي‌کفايتي حکومت‌هاي مرکزي تا سال 1143 خورشيدي (1765 ميلادي) که "ميرمهنا" سردار ايراني خليج فارس آنان را از جزيره بيرون راند، قدرت و نفوذ فراواني در جزيره داشتند و عملاً آنرا به اشغال خود در آورده بوده‌اند.
 
پس از آن نيز جزيره خارک در استقرار فرانسويان و اشغال نيروهاي نظامي انگليس بوده است.
 
حاکميت قطعي ايران بر جزيره (پس از مدت‌ها اشغال نظامي بيگانگان) در سال 1235 خورشيدي (1857 ميلادي) در زمان ناصرالدين‌شاه قاجار و به موجب عهدنامه پاريس روي داد.
 
بنگريد به: فرامرزي، احمد، جزيره خارک، تهران، کتابخانه ابن‌سينا، 1347.
 
سراسر جزيره خارک در سال 1312 و در زمان رضا شاه بر اثر تصميمي نابجا و ويرانگر، تبديل به يک زندان و تبعيدگاه شد.
 
در ده‌ها سالي که اين کاربري خارک دوام يافت، مردمان بسياري از جزيره کوچ کردند و در حاليکه جزيره‌هاي جنوب خليج فارس رو به آباداني و رونق مي‌رفت، خارک به ويرانه‌اي وهم‌انگيز بدل شد و تمامي رونق اقتصادي و جايگاه ممتاز خود در خليج فارس را از دست داد.
 
در اين زمينه بنگريد به کتاب استاد روانشاد کريم کشاورز که خود در سال‌هاي 1332 و 1333 يکي از تبعيديان خارگ بوده است: چهارده ماه در خارک، انتشارت پيام، 1363.
 
در سال 1337 عمليات ساخت اسکله نفتي خارک آغاز شد که منجر به احداث بزرگترين پايانه صدور نفت جهان و همچنين بزرگترين خط لوله نفت جهان (از آغاجاري و گچساران/ دوگنبدان تا خارک) شد.
 
اکنون نيز اسکله جزيره خارک مهم‌ترين پايانه صدور نفت ايران است و بجز اين تأسيسات گوناگون نفتي ديگر (همچون پتروشيمي) در جزيره وجود دارد. با اينکه انتظار مي‌رفت ساخت و پيدايش چنين تأسيسات بزرگ صنعتي موجب رونق و شکوفايي خارک شود، اما چنين نشد و خارک به دو پاره جداگانه تقسيم شد که باند فرودگاه خارک که از ساحل شرقي تا ساحل غربي درازا دارد، آن دو را از يکديگر جدا ‌کرد. قسمت کوچکي در شمال شرقي، براي مردم بومي و تمام ديگر بخش‌هاي جزيره از آن شرکت نفت و تأسيسات و شهرک‌ها و خانه‌ها و امکانات وابسته به آن. در جزيره خارک بطور پيش‌فرض، اختيار تمامي زمين‌ها متعلق به شرکت نفت است، مگر آنکه شرکت نفت تمايلي به تصرف آن نداشته باشند.
 
اکنون کوشش‌هايي در حال انجام است که زمين‌هاي تصرف‌شده مردم به آنان بازگردانده شود.
 
در مجموع به‌رغم بهره‌برداري‌هاي فراواني که از موقعيت ممتاز جزيره مي‌شود اما از درآمد و محصول آن، آنچنان که بايد صرف بهبود جزيره نمي‌شود.
 
اکنون به دليل وجود پايگاه‌هاي مهم صنعتي و نظامي، رفت‌و‌آمد به جزيره خارک جز براي اهالي و ساکنان آن ممنوع است و کساني که تمايل به سفر داشته باشند، مي‌بايد پيشاپيش دلايل سفر خود را به فرمانداري بوشهر يا بخشداري خارک عرضه و موافقت مکتوب آنان را دريافت دارند.
 
 در واقع سفر به خارک نياز به رواديد دارد. شايد بتوان چنين تصميمي را براي زمان جنگ توجيه کرد، اما تعميم آن به همه زمان‌ها و براي مدتي طولاني، عقب‌ماندگي و انحطاط را به همراه مي‌آورد.
 
در بسياري از جزيره‌ها و کشورهاي ديگر خليج فارس و ديگر نقاط جهان نيز چنين تأسيساتي وجود دارد که در کنار آن توانسته‌اند کوشش‌هاي فراواني را براي رونق اقتصادي و شکوفايي همه جانبه آن انجام دهند و آنرا به يکي از مقصدهاي بازرگانان و گردشگران از سراسر جهان تبديل کنند.
 
 بسا کشورهايي که تنها از همين جزيره‌هاي کوچک تشکيل شده و توانسته‌اند بخوبي از تمامي قابليت‌هاي آن استفاده کنند.
 
 اگر به قدرت دفاعي و امنيت داخلي و توانايي‌هاي دولت و مردم باور داريم، شايسته است که با الغاي اين تصميم و با برنامه‌ريزي‌هاي شايسته و گسترده، جزيره فراموش‌شده خارک را از چنين وضعيت اسفباري خارج کنيم و فرصت دهيم تا شکوفايي هميشگي تاريخي خود را پس از سه ضربه سهمگين (اشغال بيگانگان، زندان و نفت)، دگرباره احيا کند و همچو هميشه تاريخ خود به مانند نگيني زيبا و درخشان در خليج فارس بدرخشد.
 
 
گورصخره‌اي خارک
عکس از: ر. م. غياث آبادي، اسفند 1386
عکس‌هايي ديگر از جزيره خارک
 
آثار باستاني
در جزيره خارک آثار و يادمان‌هاي باستاني متنوعي از دوره‌ها، اقوام و مذهب‌هاي گوناگون وجود داشته که مشخص نيست چه مقدار از آنها در کشاکش رويدادهاي طبيعي و انساني از ميان رفته‌اند. از مهم‌ترين آثار باستاني جزيره مي‌توان از گور سنگي مشهور به قبر دو خواهرون (گونه آغازين معماري آرامگاه کورش بزرگ که در تپه سيلک و گورستان صرم نيز ديده شده است)، سنگ‌نبشته ميخي فارسي باستان، ده‌ها گورصخره‌ و به ويژه دو گورصخره‌ پارتي- پالميري، چارتاقي در بلندترين بخش جزيره، کليساي نسطوري، جاده باستاني، آب‌انبار، آرامگاه ميرمحمد حنفي و معمار آن- سيد علي بخاري- و نيز صخره‌کندهايي نويافته‌ و بي‌نظير ياد کرد. قبر دو خواهرون با قدمت حدود سه هزار سال، در سال‌هاي اخير و گويا به اهتمام شرکت نفت که در حال تخريب تپه ماهورها و تبديل آنها به زمين‌هاي مسطح است، به کلي منهدم شد.
 
 همگي ديگر آثار جزيره به دليل مواجهه با پديده‌هاي مخرب گوناگون و همچنين نبود پايگاه ميراث فرهنگي در معرض استهلاک و نابودي هستند.  
 
نگارنده پيش از اين گزارشي در باره سنگ‌نبشته خارک نوشته است که اکنون پس از بررسي‌هاي ميداني آنرا ويرايشي دوباره مي‌کند.
 
 مهم‌ترين دستاورد اين بررسي، اطمينان بيشتر از اصالت اثر بود. همچنين سه گزارش مستقل ديگر در باره چارتاقي، گورهاي صخره‌اي و آفتاب‌سنج‌هاي آن و نيز صخره‌کندهاي نويافته خواهد نوشت. اما بنا به توافقي که با بخشداري خارک شده است، فعلاً و تا زماني که راه‌کاري براي حفاظت از صخره‌کندهاي نويافته بدست نيامده است، از انتشار گزارش و عکس‌هاي اين اثرهاي باستاني خودداري مي‌شو

چُغازَنبيل نيايشگاهي است باستاني که در زمان ايلاميها ساخته شده است. چغازنبيل بخش باقي ماند
اين نيايشگاه توسط اونتاش گال (پيرامون 1250 پ.م.)، پادشاه بزرگ ايلام، و براي ستايش ايزد اينشوشيناک، نگهبان شهر شوش، ساخته شده است.

مکان جغرافيايي چغازنبيل در 45 کيلومتري جنوب شهر شوش در نزديکي منطقه باستاني هفت تپه مي باشد . ( در محور اصلي شوش به اهواز ) بلندي آغازين آن 52 متر و 5 طبقه بوده است. امروزه ارتفاع آن 25 متر و تنها 2 طبقه و نيم از آن باقي مانده است. چغازنبيل واژه‌اي محلي به معناي زنبيل واژگون است و نام باستاني اين بنا بشمار نمي‌آيد. همچنين زيگورات در زبان عيلامي به معناي نيايشگاه است. اين مکان نزد باستانشناسان به دور اونتاش معروف است که به معناي شهر اونتاش است. اونتاش گال پادشاه عيلامي است که دستور ساخت اين شهر مذهبي را داده است. بناي چغازنبيل در ميانه اين شهر واقع شده است و مرتفع‌ترين بخش آن است. بلندي آغازين اين بنا 52 متر در قالب 5 طبقه بوده است. امروزه ارتفاع آن 25 متر و تنها 2 طبقه و نيم از آن باقي مانده است. مسير دستيابي به چغازنبيل از طريق جاده اهواز به شوش است اما مکان آن دقيقاً بين شوشتر و شوش در کناره رود دز قرار دارد و اين خود حکايت از اين دارد که در زمان ايجاد زيگورات شهرهاي شوش و شوشتر هر دو وجود داشته اند. اين نيايشگاه توسط اونتاش ناپيريش (حدود 1250 پ.م.)، پادشاه بزرگ عيلام، و براي ستايش ايزد اينشوشيناک، الهه نگهبان شهر شوش، ساخته شده است. و در حمله سپاه خونريز آشور بانيپال به همراه تمدن عيلامي ويران گرديد. قرنهاي متمادي اين بنا در زير خاک به شکل زنبيلي واژگون مدفون بود تا اينکه به دست رومن گيرشمن فرانسوي در زمان پهلوي دوم از آن خاکبرداري گرديد. گرچه خاکبرداري از اين بناي محدب متقارن واقع شده در دل دشت صاف موجب تکميل دانش دنيا نسبت به پيشينه باستاني ايرانيان گرديد اما پس از گذشت حدود 50 سال از اين کشف، دست عوامل فرساينده طبيعي و بي دفاع گذاشتن اين بما در برابر آنها آسيبهاي فراواني را به اين بناي خشتي - گلي وارد کرده و خصوصا باقيمانده طبقات بالايي را نيز دچار فرسايش شديد کرده است. چغازنبيل جزوه معدود بناهاي ايراني است که در فهرست آثار ميراث جهاني يونسکو ثبت شده است.ضمنا در بعضي از کتب تاريخي نام قديمي شوش (چغازنبيل)ناميده شده است.

سرو هرزویل نمادآزادی ایرانی

درابتدای شهرمنجیل درست همان جایی که همه سرها به سمت آسیاب های بادی ودریاچه زیباوخوش چشم اندازی که ازانباشت آب سدشکل گرفته می چرخد وهمه به فکربادی هستندکه همیشه درمنجیل می وزد درسمت چپ جاده راهی است که به سمت روستایی درشمال منجیل می رود.

روستایی به نام هرزویل که به نام سروی که درآن است شناخته شده است.سروی که میگویندناصرخسرو آن رادرحدود10سده پیش دیده وازآن نوشته است.وتنهادرحدود20سال پیش درفهرست آثارملی به ثبت رسیده است.سرو همان درختی است که دراستوره های یونان نشانه سوگواری واندوه وازدست دادن یاراست.همان که درهنگام سوختن خوشبوست وبه همین سبب اززمان های دورهمواره موردتوجه بوده است.سروهمان درختی است که کشتی نوح وبسیاری ازتندیس هاوکشتی هاوگردونه هاراازآن ساخته اند.برگرفته از:هفته نامه امرداد

خبرجدید اینکه...

 

**کشاورزان روستای حاجی آباد فارس ازفروش زمین های نزدیک نقش رستم به دفتر پروزه ی قطارشهری اصفهان-شیراز خبردادند.این درحالی است که سازمان میراث فرهنگی بارها مخالفت خودرا بااین کاراعلام کرده بود.گفتنی است اگر قطارازکنارنقش رستم عبورکند این اثر هخامنشی شانس پیوستن به آثارجهانی راازدست می دهد.**میراث خبر

 

**پس ازیک سال ونیم تلاش یکی دیگر ازستون های کاخ آپادانا تخت جمشید به وزن 17 تن که به شش قطعه تقسیم شده بود بازسازی شد.بنیادپزوهشی پارسه وپاسارگاد ازسال81  تاکنون موفق به مطالعه  وبرپایی 3ستون ازستون های کاخ آپادانا تخت جمشید شده است.

گفته می شودآپادانا بیش از70 ستون داشته است که اکنون به سب ویران شدن این اثر

تاریخی به دست اسکندرمقدونی تنهاچندستون آن باقی مانده است.امرداد-حسن ظهوری

 

**وآخرین خبر اینکه پس ازبزگزاری نخستین جلسه ی رسیدگی به پرونده ی دادخواهی مردمی آبگیری سدسیوند دردادسرای عمومی تهران 3000دادخواه دیگر باامضای دادنامه ای علیه رییس سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی وگردشگری ووزیرنیروبه دادخواهان این پرونده پیوستندوشمارامضاکنندگان توماربه4150 نفررسیدوکالت این پرونده به عهده محمدعلی دادخواه است.خبرگزاری میراث فرهنگی

 

منتظر شنیدن نظرات شما هستیم...

 

 

گمشده ای درسیستان..

 

تاحالا اسمی ازکوه خواجه به گوشتون خورده...این مقاله راهمراهی کنیدتابیشتربدانید...

چندی پیش قائم مقام سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی وگردشگری درسفری به استان سیتان وبلوچستان ازکوه خواجه بازدیدکردوازتکمیل پرونده آن برای پیوستن به آثارجهانی یونسکو خبرداد.البته جالب اینست که به گفته ی کارشناسان هیچ شناخت دقیقی نسبت به این کوه دردست نیست وهمه ی دانسته های موجود براساس فرضیه ها ونظریات پزوهشگرانی است که تاکنون به آن پرداخته اند.دراین کوه بیش از4هزار قبرسنگی موجوداست که باید حتی روی آنها نیزپزوهش هایی انجام گیرد.جالبتر اینکه این اثردرتاریخ 24/6/1310درفهرست آثارملی قرارگرفته است.اماشوربختانه پس ازاین همه سال آن طور که باید مورد توجه هیچ یک ازمسوولان قرارنگرفته  است.تاجایی که پس ازهفتاد سال هیچ پزوهش جامعی روی آن انجام نشده است.گفته

 میشود گوئلینی دانشمندایتالیایی آرای خودرادرباب این کوه درکتابی به چاپ رسانده است.به اعتقادوی دراین کوه لایه ها وآثارمربوط به دوره ی اشکانیان وساسانیان نمایان است اما آثارمربوط به هخامنشیان به طورواضح آشکار نیست ولی ازراه کاوش درنقاشی های روی دیوارهای این کهن دزکه باید انجام بگیرد می توان به درستی این مطلب پی برد.

درپایان یادآور شوم که این کوه بنا به روایات تاریخی هم درنزد زرتشتیان وهم درنزد مسلمانان ومسیحیان مقدس به شمارمی آید.جام جم-2/5/86