اورداد

صلیب یا چلیپ های شکسته یک نشانه آریایی است.

در ایران وهند پیشینه دارد به احتمال بسیار قوی از ایران براثر ارتباط و رفا و آمدهای سیاسی اقتصادی نظامی دوران باستان به یونان رفته است.

چلیپ ها نخستین بار در حدود خوزستان یافت شد و مربوط به 5000 هزارسال پیش از میلاد میباشد و به این ترتیب پیشینه تاریخی آن در ایران به احتمال بسی کمتر از سابقه آن نزد آریاییان هند است و هرتسفلد آن را گرونه خورشید نامیده است.

آثار بسیاری با این علامت در ایران کشف شده است. به طور مثال این نگاره بر دهانه پاره ای از خمره های سفالین که مرده ها را در آن دفن میکرده اند دیده شده است.

وضع این خمره ها نشان میدهد که آنها را به شیوه ای در دامنه تپه ها کوها در خاک می گذارده اند که معمولا در دامنه تپه یا کوهستان رودخانه ای روان بوده و دهانه خمره رو به خورشید است که نمونه های آن تقریبا در 500 متری آثار طاق بستان درکرمانشاه دیده شده است.

کیفیت این گورستان نشان می دهد که مربوط به مهرپرستی میباشد.

این نقش برروی پارچه دوران اشکانی که از کوزه های خمره ای بدست آمده و همچنین بر روی بسیاری از سفالهای کشف شده حک شده است.

با پزوهشی در یونان پی می بریم که در عصری عالم را ترکیبی از عناصر چهارگانه آب وباد/خاک/آتش ذکر کرده اند و با بیان این مطلب باید دانست که این علامت در یونان باستان نیز سابفه دارد.

چون هنر ایران و یونان متقابلا در یکدیگر تاثیر گزارده اند و بنا به نوشته گیرشمن هنر ایرانی بخصوص نواحی سیلک لرستان تاثیر زیادی در هنر یونان بخشیده است وسابقه نقش چلیپا در ایران قدیمی تر از سال 500 پیش از میلاد است به احتمال قوی این علامت از ایران به یونان رفته و ارزش سمبلیک پیدا کرده است با نگرش به این سابقه و طرز تفکر اندیشمندان یونانی و هنچنین تبادل فرهنگی و ارتباطات نظامی و سیاسی که در عصر دولت هخامنشی میان ایران و یونان و مصر جریان داشته است بنا به سنتی که از روزگاران دور نسبت به عناصر چهارگانه که سازنده و پردازنده و گرداننده عالم هستی هستند احترام وتقدیس فرعی شده است و با اعتقاد به اینکه از ترکیب و نزدیکی این عوامل به نسبت معین هستی و موجودیت شکل گرفته است. باید پنداشت این علامت هر شاخه یا هر خانه اش که به پروانه های آسیاب آبی و بادی بی شباهت نیست جای یکی از عناصر یا مظهر یکی از عناصر بوده است که بر روی هم با گردش و چرخش خود نظام طبیعت و ذات آفرینش را حفظ می کنند وحرکت و تغییر و یا مرگ و زندگی بوجود می آورند و رفته رفته این پیکره به صورت نماد درآمده وبا دیدن آن بر اثر تداعی معانی عناصر چهارگانه مقدس در ذهن جایگزین شده و احترامات مذهبی مقرر به عمل می آمده.

آنچه از اوستا و با توجه به مقایسه خورشید یشت و مهریشت بر می آید و با توجه به اینکه خورشید در روایات دینی گردونه ای نداشته وگردونه خاص مهر بوده است و با توجه به اینکه مهرپرستی از آیین های بزرگ جهان و یادآور عهد کهن میباشد که رفته رفته با اصول آیین زرتشت و فلسفه مزداییسم در آن اصلاحاتی بعمل آمده است آیا بهتر نیست چلیپا را گردونه مهربلند پایه بدانیم نه گردونه خورشید؟ البته در معبد آناهیتا نقش چلیپ یا صلیب شکسته وجود دارد که نشانه گردش خورشید بوده است.

با توجه به اینکه نشانه چلیپا(صلیب) به شاهین و فروهر بسیار نزدیک است می توان پنداشت در زمانی که اهمیت مهر کاسته شده نشانه مقدس میتراییسم رفته رفته به شاهین مبدل شده و شاهین و نگاره فروهر تمام جاذبه معنوی و روحانی این نشانه را گرفته و مظهر فر و شکوه مینوی گردیده است.

طبق برداشت عده ای دیگر چلیپها و چلیپهای شکسته نماد روح میباشد زیرا مقبره ی شاهان هخامنشی در دل کوه مقبره در درون چلیپ(صلیب) قرار دارد.

انسان دوران باستان از هنگامی دریافت تن بی جان تنفس نمی کند نفس را درمقام روح مورد توجه قرار داد وقتی انسان می میرد انگار چیزی از بین نمیرفت بلکه روح بدن را ترک می کرد و همچون پرنده ای بسوی آسمان ها به پرواز در می آمد بدین ترتیب پرنده به شکل چلیپا تجسم یافت و چلیپا نماد روح گردید هنگامی که زایری به زیارتگاهی قدم می نهد معمولا برای رستگاری روح انسان مرده دعای کوتاهی می خواند در واقع دعا تبدیل به ذره ای از روح می شود که رستگار را تسریع می کند به همین ترتیب هنگامی که معماری یا حجاری زیارتگاهی را می سازد با این اعتقاد که چلیپا نماد حجاری شده روح است و به فرد در گذشته حیات دوباره خواهد بخشید بنارا با چلیپا تزیین می کند.

مقبره شاه نعمت اله ولی در ماهان کرمان دو مناره دارد که تمام آن با چلیپا تزیین شده است این صلیب ها دو نوع اند یکی سفید و دیگری سیاه.

مناره باغ قوشخانه اصفهان با صلیب های مجوفی که در صلیب های شکسته ادغام شده اند تزیین شده است.ترکیب چلیپا و چلیپای شکسته به عنوان یک واحد تزیین حاصل تفکری هنرمندانه است.

آرامگاه شیخ صفی الدین در اردبیل کاشی های تزیینی فراوانی دارد در قسمت بالایی این تصویر یک پیکان سیاه در زمینه سفید دیده می شود این پیکان اضافه شده است تا چلیپا خطی سیاه که در بین دو چلیپهای شکسته سفید قرار گرفته نمایان شود.این شکل شامل هشت قسمت است که درهرقسمت یک چلیپ خطی دربین دوچلیپهای شکسته نقش بسته است چنین شکلی و تزیین موید این نظر است که از لحاظ منشا و کاربرد چلیپهای شکسته معادل چلیپها است که هر دوی آنها نماد روح اند واز آن برای تزیین مقبره ها استفاده می شده است.

و زمانی که وقتی آدولف هیتلر رییس جمهور آلمان شد خود را آرییایی معرفی کرد واین چلیپارا نماد و سنبول پرچم خود کرد حزب نازیسم را بوجود آورد که همراه تبعیض نزادی بود برای همین نگاه جهان به این علامت و نماد نگاه منفی شده است و اصالت خود راگم کرده است و با این امید که بتوانیم کار کوچکی برای برگرداندن هویت این نماد ارزشمند انجام دهیم. همیشه آریایی باشیم و آریایی فکر کنیم

شاهرخ آرامی

09367887396